Historia liceum w Radłowie

radloweSzkoła średnia w Radłowie rozpoczęła swoją działalność we wrześniu 1945 r.
jako prywatne Gimnazjum i Liceum Koedukacyjne im. Tadeusza Kościuszki.
Wybór patrona był bardzo trafny, gdyż Kościuszko, „naczelnik w chłopskiej sukmanie“,
jak nikt inny pasował na patrona szkoły, która podkreślała swój chłopski
charakter. Szkoła powstała jako „pomnik“ tajnego nauczania z czasów II wojny
światowej. Jej siedzibą stał się pałac Dolańskich, przejęty dekretem PKWN
o reformie rolnej przez Gminną Spółdzielnię „Samopomoc Chłopska“ w Radłowie.
Pałac, na miejscu wcześniejszego dworu biskupiego, został wzniesiony ok. 1830 r.
przez Karola Kińskiego na planie litery C. Jego wymiary przedstawiają się nastę-
pująco: długość – 50,60 m,szerokość boku – 34,20 m,szerokość skrzydeł – 11,90 m,
wymiary wewnętrznego dziedzińca – 27,00 x 12,00 m

Powierzchnia budowli wynosi 1460 m2
, a kubatura 20 500 m3
. Pałac jest
budynkiem dwutraktowym, z korytarzami między traktami i obszerną klatką
schodową na środkowej osi korpusu. Elewacja frontowa, północna posiada pię-
cioosobowy ryzalit na osi, przy którym znajduje się dziesięciokolumnowy portyk,
a nad nim taras. Górna część ryzalitu rozczłonkowana jest półkolumnami, pomiędzy
którymi umieszczone zostały wysokie okna zamknięte półkoliście. Fasady wieńczy
pełne belkowanie i trójkątny naczółek. Pozostałe elewacje podzielone są pilastrami.
Natomiast poszczególne kondygnacje wydzielone są gzymsami kordonowymi.
W auli na piętrze znajdują się polichromie ścienne z ok. 1830 r.
Obok pałacu znajduje się pochodzący z końca XVIII w. park o charakterze
romantycznym, założony jako kompozycja ogrodowo-parkowa o regularnym układzie
kwater ogrodowych. Około połowy XIX w. zostały one rozwinięte w kierunku
północnym i wschodnim, z owalnym stawem z wyspą oraz kanałem wzdłuż ogrodu
z alejami: grabową, wierzbową, lipową, a także polanami i altanami. Cała powierzchnia
parku wynosi ok. 4 ha i ogrodzona jest od północy bramą i kratą, zaś z pozostałych
stron ceglanym murem ogrodzeniowym. Park w ciągu ostatnich kilkunastu
lat został bardzo zdewastowany, a stawy zanieczyszczone i dzisiaj w niczym nie
przypominają dawnej świetności. Cały zespół pałacowo-parkowy w Radłowie został
wpisany do rejestru zabytków pod numerem A-140 w dniu 9 września 1978 r.
Oprócz założyciela i dyrektora szkoły – Jana Greli w skład grona nauczycielskiego
wchodziło 10 osób i lekarz szkolny. Pełna lista nauczycieli w roku szkolnym
1945/46 przedstawiała się następująco:

– dyr. Jan Grela – historia,
– Bożena Borzędowska – przyroda, zajęcia praktyczne, psychologia,
– Aleksander Furtak – zajęcia praktycznego rysunku, matematyka, geografia,
– ks. Józef Jemioło – religia,
– Leon Lesiak – ćwiczenia cielesne, Przysposobienie Wojskowe,
– Sydonia Musiałówna – j. polski, zajęcia praktyczne,
– Wanda Pini – j. angielski,
– Mieczysław Ryczaj – j. łaciński, historia,
– Aleksandra Schweiger – historia, geografia,
– Jan Schweiger – matematyka, fizyka, chemia,
– Jadwiga Suchodolska – j. polski, j. angielski,
W pierwszym roku szkolnym do szkoły uczęszczało 220 uczniów (130 dziewcząt
i 90 chłopców) w 7 oddziałach. Było to 6 oddziałów gimnazjalnych (kl. I, II a, II b,
II c, III, IV) i jeden licealny (kl. II liceum humanistycznego).
Szkoła radłowska realizowała wtedy cykl kształcenia zgodny z wprowadzoną
w 1932 r.reformę jędrzejewiczowską. Zgodnie z nią istniały dwa typy szkółśrednich:
4- letnie gimnazjum, kończące się małą maturą i 2- letnie liceum, kończące się dużą
maturą, która dawała prawo wstępu na wyższe uczelnie.

W budynku szkolnym mieściło się mieszkanie dyrektora, a także dwa internaty:
męski i żeński, w którym zamieszkało łącznie 30 osób.Do szkoły uczęszczała głównie
młodzież z Radłowa i okolic.
W początkowym okresie swojej działalnościszkoła nie była w odpowiednim stopniu
zaopatrzona w sprzęty i pomoce naukowe. Złożyły się na to zarówno zniszczenia
wojenne, jak i ogólna, trudna sytuacja powojenna kraju. Pomimo tych trudności
młodzież wykazywała zdwojoną pilność i zaangażowanie w nauce. Olbrzymią radoś-
cią napawał już sam fakt możliwości uczenia się w polskiejszkole, gdyż w czasie wojny
niemiecki okupant zabronił Polakom nauczania w szkołach średnich. Radłowska
szkoła bardzo szybko uzyskała miano „chłopskiego liceum“, gdyż stwarzała możliwoś-
ci kształcenia przede wszystkim młodzieży wiejskiej.
Jeden z pierwszych absolwentów szkoły Edward Golec tak wspominał początki
swojej edukacji w szkole: – Tuż po wyzwoleniu, a właściwie jeszcze w czasie trwania
działań wojennych, ogłoszono nabór do nowo otwartego Gimnazjum i Liceum im.
T. Kościuszki w Radłowie. Dyrektorem tej szkoły został pan mgr Grela, z pochodzenia
radłowianin. Po zdaniu wstępnego egzaminu zostałem przyjęty na pierwszy rok nauczania.
Sprawiło mi to wiele radości i byłem dumny ztego,że jako chłopski syn dostąpiłem
tego zaszczytu. Podobnie zresztą moi koledzy wywodzilisię ze środowiska wiejskiego. Było
to wydarzenie niemal historyczne.

Autor: Grzegorz Kubacki